У спрэчцы з часам: Міністэрства замежных спраў Германіі ратуе сусветныя шэдэўры

Адным з самых маштабных праектаў у рамках Праграмы МЗС Германіі па захаванні культурнай спадчыны стала аднаўленне храма Ангкор-Ват у Камбоджы Павялічыць фота Адным з самых маштабных праектаў у рамках Праграмы МЗС Германіі па захаванні культурнай спадчыны стала аднаўленне храма Ангкор-Ват у Камбоджы (© picture-alliance/dpa) Вось ужо больш за 30 гадоў у рамках Праграмы Міністэрства замежных спраў па захаванні культурнай спадчыны Германія ўносіць уклад у захаванне мастацкіх каштоўнасцей чалавецтва. Сёння спіс адноўленых шэдэўраў уключае 2400 праектаў у 138 краінах свету, асаблівая ўвага надаецца краінам, што развіваюцца. Рукамі нямецкіх рэстаўратараў з дапамогай германскіх ноў-хаў і за кошт федэральнага бюджэту скарбы даўніны атрымліваюць другое дыханне.

У 1981 годзе да традыцыйных задач МЗС Германіі дадаўся клопат аб падтрымцы культурнай спадчыны планеты. Тады было вырашана, што ў рамках Праграмы МЗС па захаванні культурнай спадчыны (Das Kulturerhalt-Programm des Auswärtigen Amtes) Германія возьмецца за кансервацыю культурных каштоўнасцей мінулых эпох, што знаходзяцца па за межамі краіны, страта якіх была бы незаменная для чалавецтва.

У спісе ўнікальных каштоўнасцей, што збераглі для будучых пакаленняў нямецкія спецыялісты, – помнікі архітэктуры, калекцыі артэфактаў і дакументаў, музычныя і літаратурныя творы. 

Афганістан

У Афганістане многія помнікі культуры сталі ахвярамі шматгадовай вайны. Менавіта таму германскаму МЗС было важна ўзяць пад сваю крыло культурныя скарбніцы гэтай краіны, дзе на сённяшні дзень было прафінансавана больш за шасцідзесяці праектаў. Сярод іх – аднаўленне Саду Бабура ў Кабуле. У 2008 годзе адрэстаўраваная нямецкімі і афганскімі археолагамі жамчужына Кабула зноў адчыніла свае дзверы. Цяпер жыхары афганскай сталіцы зноў прыходзяць у гэты аазіс спакою, каб перавесці дух і адпачыць ад пыльнага і спякотнага горада, разбуранага вайной. За мінулыя пяць гадоў у Садзе Бабура пабывала больш за мільён наведвальнікаў.

Закласці сад на пачатку XVI стагоддзя, у хуткім часе пасля заваявання Кабула, загадаў заснавальнік імперыі Вялікіх Маголаў Бабур. Любоў правіцеля да садова-паркавых ансамбляў засновывалася на мусульманскай традыцыі: стагоддзямі сады былі часткай палацавай культуры – нічым іншым, як метафарай цудоўнага парадку, раю на зямлі і прытулку для веруючых. Упісаныя ў строгую архітэктурную задумку вычварныя пабудовы з мармуравымі каналамі, фантанамі і каскадамі закліканы адлюстроўваць лад свету, у якім разнастайнасць спалучаецца з парадкам. Пасля распаду імперыі ў канцы пазамінулага стагоддзя сімвал былой магутнасці мясцовых правіцеляў прыйшоў у заняпад, а стагоддзе пазней – з прыходам да ўлады талібаў – і зусім апынуўся ў гаротным стане.   

Распачаты ў 2002 годзе маштабны праект рэстаўрацыі садова-паркавага ансамбля да таго ж стварыў працоўныя месцы ў спустошанай вайной краіне: трэба было закласці сад, аднавіць гістарычныя будынкі і сістэму каналаў. А каб пры гэтым не паграшыць супраць гістарычнай праўды, команда спецыялістаў з Нямецкага археалагічнага інстытута (Deutsches Archäologisches Institut) на працягу трох гадоў вяла даследаванні ў рамках міждысцыплінарнай праграмы «Aga Khan Trust for Culture». У 2009 годзе, праз год пасля адкрыцця адноўленага Саду Бабура, ён быў уключаны ў Спіс сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА.

Камбоджа Германія ўдзельнічала ў аднаўленні храма Ангкор-Ват у Камбоджы Павялічыць фота Германія ўдзельнічала ў аднаўленні храма Ангкор-Ват у Камбоджы (© picture-alliance/dpa)

Ангкор – таямнічы горад, размешчаны ў Паўднёва-Усходняй Азіі пасярод камбаджыйскіх джунглей, які з IX па XIV стагоддзе быў сталіцай каралеўства кхмераў. У 1992 годзе гэты горад-помнік, дзе на дзвюх сотнях квадратных кіламетраў захаваліся амаль што дзве сотні культавых пабудоў, быў уключаны ў Спіс сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА. Жамчужына гэтага комплекса – храм Ангкор-Ват, сілуэт якога красуецца на дзяржаўным сцягу Камбоджы. У 1995 годзе клопат аб яго захаванні ўзяла на сябе каманда спецыялістаў Кёльнскага ўніверсітэта прыкладных навук (Fachhochschule Köln). Аднаўленне Ангкор-Вата стала адным з самых маштабных праектаў у рамках Праграмы захавання культурнай спадчыны. За васемнаццать гадоў Германія выдаткавала на выратаванне шэдэўра два з паловай мільёны еўра.

У XII стагоддзі кароль Сур'яварман Другі распачаў грандыёзнае будаўніцтва ўласнай усыпальніцы  – храма ў форме трохступенчатай піраміды, атачонага пяццю гіганцкімі вежамі і ровам. Тэрасы Ангкор-Вата рознай вышыні, таму храм нібыта расце ў вачах гледача па меры набліжэння да яго. Сцены збудавання пакрыты вытанчанай разьбой, а асноўны элемент дэкора, які стаў сімвалам храма, – гэта фігуры багіні Апсары, «нябеснай танцоўшчыцы». Іх тут амаль дзве тысячы, аднак клонамі каменныя статуі здаюцца толькі здалёк: у іх розны выраз твараў, розныя фігуры, упрыгожанні, адзенне. Храм Ангкор-Ват, Камбоджа Павялічыць фота Храм Ангкор-Ват, Камбоджа (© picture-alliance/ZB)

Як сцвярджаюць нямецкія вучоныя, сёння галоўныя ворагі «нябесных танцоўшчыц» XII стагоддзя – гэта клімат, які змяняецца, і памёт кажаноў. Кёльнскія геолагі, муж і жонка Эстэр фон Плеве-Ляйзэн і Ганс Ляйзэн сантыметр за сантыметрам даследуюць барэльефы Ангкор-Вата ў пошуках смяротна небяспечных пустот, якія пагражаюць тром сотням Апсар і шматлікім рэльефам Ангкор-Вата. Пасля гэтага іх запаўняюць спецыяльным растворам, які дапаможа запаволіць распад каменя. А распрацавалі ўнікальную выратавальную методыку дацэнты і студэнты нямецкага Інстытута рэстаўрацыі і кансервацыі сумесна з камбаджыйскімі рестаўратарамі.

Судан

У 1995 годзе археолагі з Берлінскага музея Егіпта (Ägyptisches Museum) пачалі праводзіць раскопкі сярод пяскоў Сахары і скал у трыццаці кіламетрах ад суданскай сталіцы, спадзеючыся адшукаць рэшткі старадаўняга горада Нага. Арыенцірам гарадскога арэала служылі шматлікія насыпныя ўзгоркі ўнушальнага памеру. А чатыры храмы, якія добра захаваліся, пакрытыя рэльефамі і графіці, сведчылі аб тым, што з 300 года да нашай эры на працягу добрых пяцісот гадоў Нага была сталіцай каралеўства Мерое – магутнага паўднёвага суседа пталамейскаымскага Егіпта.

Галоўны скарб, які быў адваяваны у Сахары за дзесяць гадоў раскопак, – храм Амона. Алея з тузіна манументальных Авенаў, што вядзе да храма, і калоны, ачышчаныя ад шматмятровай таўшчыні друзу і пяску, былі адноўлены і ўсталяваны наноў. А знойдзеныя элементы ўнутранага ўпрыгожання храма Амона – статуі, стэлы і насценны жывапіс – сталі бясцэнным матэрыялам для даследаванняў навукоўцаў. Самую каштоўную знаходку – алтар, упрыгожаны пісьменамі і малюнкамі, якія добра захаваліся, – з меркаванняў цэласці перавезлі ў Германію. А ў храме яго зараз замяшчае дакладная копія. Храм Амона ў горадзе Нага Павялічыць фота Храм Амона ў горадзе Нага (© picture-alliance/dpa)

Сапраўднай скарбніцай аказаўся ўзгорак, што быў знойдзены на поўдзень ад храма. Са схаваных там паўтары тысяч фрагментаў храмавых сцен, якія абрынуліся, археолагі змаглі сабраць гіганцкі пазл – аднавіць першапачатковы рэльеф. Тры адноўленыя ў натуральным памеры кампазіцыі з выявамі старажытных багоў з кастрычніка 2009 года выстаўлены ў берлінскім Новым музее на Музейным востраве (Neues Museum).

У знак асаблівай удзячнасці Судан прадаставіў свае шэдэўры Германіі ў часовае карыстанне.

Праект у горадзе Нага ў рамках Праграмы захавання культурнай спадчыны быў завершаны рэстаўрацыяй капліцы Хатхор. Спалучаючы формы егіпецкага і грэкаымскага стыляў з элементамі эпохі Мерое, яна нібыта прадстаўляе сабой бачную метафару маста паміж Афрыкай і Міжземнамор’ем. Каб вярнуць капліцы першапачатковы выгляд, нямецкія вучоныя з дапамогай трохмерных стужачных сканераў сфатаграфавалі кожны міліметр пабудовы. Зараз у планах рэстаўратараў выставіць усе знаходкі ў музее, праект якога на грамадскіх пачатках ужо ўвасобіў брытанскі архітэктар Дэвід Чыперфілд (David Chipperfield). Такім чынам Нага хутка зможа вярнуць сабе статус славутага месца, які ледзь не быў згублены назаўсёды.

Арына Папова

16.10.2013

www.germania-online.ru

У спрэчцы з часам: Міністэрства замежных спраў Германіі ратуе сусветныя шэдэўры

Stadtplan